Logo Universiteit Utrecht

Handboek Natuurkundedidactiek

2.7.9 Practica

Literatuur

Achtergrond

Practicumveiligheid – De NVON-website Veilig practicum geeft informatie over onder andere (onveilige) proeven, chemische stoffen en de Arbo wet- en regelgeving. Met de checklists op de website is periodiek (eens in het jaar) te beoordelen of aan alle aspecten rond practicumveiligheid is voldaan. Er zijn onder andere checklists voor de lokalen, het werken erin, het werken met chemicaliën en de instructie van leerlingen.

Practicum – Op de website van Ecent staat een dossier ‘practicum’ met een verzameling artikelen over theoretische en praktische aspecten van practica: www.ecent.nl > dossiers > practicum.

Practicum en conceptmapping – Het artikel hieronder bespreekt een onderzoek naar de inhoud van de gesprekken die leerlingen voeren tijdens het uitvoeren van een practicum en het maken van een conceptmap (zie paragraaf 3.5.1 in het handboek): helpt de door leerlingen reeds verworven theoretische kennis hen bij het uitvoeren van de activiteit, en genereert de activiteit voor de leerlingen nieuwe theoretische kennis?

Getting PracticalGetting Practical is een in Groot Brittannië ontwikkelde cursus om docenten te helpen om praktisch werk in de bètavakken effectief vorm te geven. De cursus wordt vertaald en verder ontwikkeld om ook in het Nederlandse onderwijs (basisschool en voortgezet onderwijs) te gebruiken. Een aantal bètasteunpunten biedt de Cursus Getting Practical aan binnen hun nascholingsprogramma. Ook wordt de cursus, op verzoek, gegeven op scholen.

Praktische opdrachten en profielwerkstuk – Achtergrondinformatie over de opzet en uitvoering van praktische opdrachten en het profielwerkstuk is te vinden bij paragraaf 5.3 over Onderzoeken op deze handboekwebsite.

Lesmaterialen

Lespraktijk – Achtergrondinformatie over practicumwerkbladen, practicumverslagen en practicumbeoordeling is te vinden in de volgende stukken:

De volgende bronnen leveren inspiratie en aanvullende ideeën voor het vormgeven van (open) onderzoek door leerlingen in de onderbouw havo/vwo en het vmbo.

  • Van Os, M. (1994). Leerlingen helpen bij het doen van onderzoek. Impuls 1(4), 11-13.
  • Van Os, M. (1994). Leerlingen helpen bij het doen van onderzoek 2. Impuls 2(1), 14-17.
  • Van Os, M. (1994). Leerlingen helpen bij het doen van onderzoek 3. Impuls 2(2), 13-14.
  • Cornelisse, M. (1995). Leerlingen helpen bij het doen van onderzoek 5 – Onder­zoeksvragen stellen. Impuls 2(4), 19-20.
  • Bruijnesteijn, H. (1995). Leerlingen helpen bij onderzoek doen 6 – Een experi­ment ontwerpen. Impuls 3(2), 22-24.
  • Dorenbos, V. (1998). Meer vrijheid bij het meten met dataloggers. NVOX 23(10), 585-587.
  • De Vries, F.T.M.E. & Mooldijk, A.H. (2000). Beginnen met dataloggen in het practicum. NVOX 25(5), 225-227.
  • Hooyman, K. (2005). Meer doen met videometen. NVOX 30(1), 25-26.

Het blad Impuls was een uitgave van het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum (APS) voor natuur- en scheikunde in de basisvorming.

Practicumwerkbladen – De in enkele cursusactiviteiten genoemde practicumwerkbladen staan onder de volgende links:

Practicumtoetsen – Het Cito heeft in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw een aantal practicumtoetsen uitgegeven. Deze Cito-practicumtoetsen zijn niet meer beschikbaar, maar onder de link hieronder staat – ter inspiratie, onder andere voor het zelf ontwerpen van practicum­toetsen – een (enigszins bewerkt) voorbeeld.

Eén van de kenmerken van dit voorbeeld van een practicumtoets is een driedeling in voorbereiding, uitvoering en conclusies. Na het eerste deel van de toets – de voorbereiding – leveren de leerlingen het bij het betreffende werkblad horende antwoordblad in, en krijgen ze het werk- en antwoordblad van het tweede deel van de toets. In dat tweede deel, waarin het om het verzamelen van de meetresultaten gaat, wordt de meetprocedure voorgeschreven, zodat leerlingen hier niet benadeeld kunnen worden door onjuiste antwoorden op de vragen over die meetprocedure in het eerste deel. Na het tweede deel van de toets leveren de leerlingen het bijbehorende antwoordblad weer in, en krijgen ze het werk- en antwoordblad van het derde deel van de toets. In dat derde deel, waarin het om het trekken van conclusies uit de meetresultaten gaat, worden de meetgegevens aangeboden, zodat leerlingen hier niet benadeeld kunnen worden door onjuiste metingen in het tweede deel. Bij een dergelijke opzet van de practicumtoets kunnen de verschillende practicumvaardigheden van de leerlingen zo objectief mogelijk worden ‘gemeten’. In de (uit de nog beschikbare oorspronkelijke documentatie samengestelde) docentenhandleiding van deze practicumtoets is aangegeven om welke practicumvaardigheden het daarbij gaat, en hoe deze met behulp van een correctiemodel beoordeeld kunnen worden.

Hulpmiddelen

Verslaginstructie en -beoordeling – Enkele algemene – naar eigen inzicht aan te passen – hulpmiddelen voor de verslaginstructie en verslagbeoordeling staan onder de volgende links:

Practicummaterialen – Leermiddelenfirma’s zoals Eurofysica, Vos Instrumenten en Breukhoven bieden een rijk assortiment aan practicummaterialen.

Het Centre for Microcomputer Applications (CMA) ontwikkelt ICT-gereedschap (hardware, software en lesmateriaal) voor gebruik in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs, onder andere voor het vak natuurkunde. Het softwarepakket Coach van CMA is te gebruiken voor meten (waaronder dataloggen), sturen en regelen, videometen, modelleren en dataverwerking. Bovendien zijn er animaties mee te maken. Het document hieronder zet de verschillende mogelijkheden van Coach7 kort op een rij. Alternatieven voor Coach van CMA zijn Vernier en Pasco.

Cursusactiviteiten