Handboek Natuurkundedidactiek

Handboek Natuurkundedidactiek

3.13 Practica

Literatuur

  • Hofstein, A. (2017). The Role of Laboratory in Science Teaching and Learning. In: Taber, K.S., Akpan, B. (eds) Science Education. New Directions in Mathematics and Science Education. SensePublishers, Rotterdam. https://doi.org/10.1007/978-94-6300-749-8_26
  • Hodson, D. (1990). A critical look at practical work in school science. School Science review, 70(256).
  • Lunetta, V. N., Hofstein, A., & Clough, M. P. (2007). Learning and teaching in the school science laboratory: An analysis of research, theory, and practice. In N. Lederman & S. K. Abell (Red.), Handbook of research on science education, (pp. 393-441). Lawrence Erlbaum Associates.
  • Abrahams, I. (2011). Practical work in secondary science: A minds-on approach. Continuum.
  • Tamir, P. (1991). Practical work in school science: an analysis of current practice. In B. E. Woolnough (Red.), Practical science, (pp. 13-20). Open University press.
  • Van den Berg, E. & Buning, J. (1994). Practicum: leren ze er wat? NVOX, 19(6).
  • Hodson, D. (1990). A critical look at practical work in school science. School Science review, 70(256).
  • Van den Berg, E., Bom, P., Frederik, I. & Marell, J. (2013). Onderzoeken en ontwerpen met 4- tot 14-jarigen: Inspirerende praktijkvoorbeelden.
  • Spaan, W., Oostdam, R., Schuitema, J., & Pijls, M. (2023). Thinking-back-and-forth in practical work experienced by students: identifying evidence-informed characteristics of good practices in secondary education. Research in Science & Technological Education, 43(1).
  • Wieman, C. (2015). Comparative cognitive task analyses of experimental science and instructional laboratory courses. The Physics Teacher, 53(6).
  • Abrahams, I. & Millar, R. (2008). Does practical work really work? A study of the effectiveness of practical work as a teaching and learning method in school science. International Journal of Science Education, 30(14).
  • Pols, C. F. J., Dekkers, P. J. J. M., & Berg, E. v. (2024). Practicum, wat hebben we (ervan) geleerd? NVOX, 49(10).
  • Van den Berg, E. (2013). The PCK of laboratory teaching: Turning manipulation of equipment into manipulation of ideas. Scientia in Educatione, 4(2).
  • Millar, R. (2010). Analysing practical science activities to assess and improve their effectiveness.
  • Pols, F. (2020). Practicum, net even anders NVOX, 45(8).
  • Pols en Diepenbroek (2023
  • Pols, F. (2015). Versnelling langs een helling. NVOX, 40(4).
  • Struick, E., Tsai, S., Kleinherenbrink, F., & Dekkers, P. J. J. M. (2024). Botsingen meten met iOLab. NVOX, 49(5).
  • Mooldijk, A. (2005). Hysterese in een gloeilamp. NVOX, 30(4).
  • Pols, F. (2017b). Snaartheorie in de praktijk NVOX, 42(2).
  • Pols, F. (2019b). De Scientific Graphic Organizer. NVOX, 44(8).
  • Pols, C. F. J. (2023). The Scientific Graphic Organizer for lab work. The Physics Teacher, 62(1)
  • Giddings, G. J., Hofstein, A., & Lunetta, V. N. (1991). Assessment and evaluation in the science laboratory. In B. E. Woolnough (Red.), Practical science, (pp. 167-178). Open University Press.
  • Hodson, D. (1992). Assessment of practical work. Science & Education, 1(2).
  • Pols, C. F. J., Dekkers, P. J. J. M., & de Vries, M. J. (2022). “Would you dare to jump?” Fostering a scientific approach to research in secondary physics education. International Journal of Science Education, 44(7).
  • Pols, C. F. J., Dekkers, P. J. J. M., & de Vries, M. J. (2023). Integrating argumentation in physics inquiry: A design and evaluation study. Physical Review Physics Education Research, 19(2).

 

Achtergrond

Practicumveiligheid – De NVON-website Veilig practicum geeft informatie over onder andere (onveilige) proeven, chemische stoffen en de Arbo wet- en regelgeving. Met de checklists op de website is periodiek (eens in het jaar) te beoordelen of aan alle aspecten rond practicumveiligheid is voldaan. Er zijn onder andere checklists voor de lokalen, het werken erin, het werken met chemicaliën en de instructie van leerlingen.

Gasaansluiting – Er zijn gemeenten en schoolbesturen die bestaande scholen van het gas afsluiten in het kader van de energietransitie. Bij nieuwbouw is er geen verplichting meer om een gasaansluiting aan te leggen. Het artikel hieronder gaat in op de consequenties voor het aanbod van de practica bij de natuurwetenschappen en de alternatieven voor de wegvallende gasaansluiting.

Practicum en conceptmapping – Het artikel hieronder bespreekt een onderzoek naar de inhoud van de gesprekken die leerlingen voeren tijdens het uitvoeren van een practicum en het maken van een conceptmap (zie paragraaf 3.5.3 in het handboek): helpt de door leerlingen reeds verworven theoretische kennis hen bij het uitvoeren van de activiteit, en genereert de activiteit voor de leerlingen nieuwe theoretische kennis?

Het artikel hieronder geeft een samenvatting van het onderzoek naar de effectiviteit van practica als werkvorm bij het verwerven van vakinhoudelijke kennis.

Het artikel hieronder geeft een samenvatting van het onderzoek naar de beste manier om demonstratie- en kookboekpractica, vrije onderzoeksopdrachten en nog vele andere vormen van praktisch werk op een school te organiseren.

Getting Practical – Getting Practical is een in Groot Brittannië ontwikkelde cursus om docenten te helpen om praktisch werk in de bètavakken effectief vorm te geven. De cursus wordt vertaald en verder ontwikkeld om ook in het Nederlandse onderwijs (basisschool en voortgezet onderwijs) te gebruiken. Een aantal bètasteunpunten biedt de Cursus Getting Practical aan binnen hun nascholingsprogramma. Ook wordt de cursus, op verzoek, gegeven op scholen.

Lesmaterialen

Lespraktijk – Achtergrondinformatie over practicumwerkbladen, practicumverslagen en practicumbeoordeling is te vinden in de volgende stukken:

De volgende bronnen leveren inspiratie en aanvullende ideeën voor het vormgeven van (open) onderzoek door leerlingen in de onderbouw havo/vwo en het vmbo.

Practicumwerkbladen – De in enkele cursusactiviteiten genoemde practicumwerkbladen staan onder de volgende links:

Practicumtoetsen – Het Cito heeft in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw een aantal practicumtoetsen uitgegeven. Deze Cito-practicumtoetsen zijn niet meer beschikbaar, maar onder de link hieronder staat – ter inspiratie, onder andere voor het zelf ontwerpen van practicum­toetsen – een (enigszins bewerkt) voorbeeld.

Eén van de kenmerken van dit voorbeeld van een practicumtoets is een driedeling in voorbereiding, uitvoering en conclusies. Na het eerste deel van de toets – de voorbereiding – leveren de leerlingen het bij het betreffende werkblad horende antwoordblad in, en krijgen ze het werk- en antwoordblad van het tweede deel van de toets. In dat tweede deel, waarin het om het verzamelen van de meetresultaten gaat, wordt de meetprocedure voorgeschreven, zodat leerlingen hier niet benadeeld kunnen worden door onjuiste antwoorden op de vragen over die meetprocedure in het eerste deel. Na het tweede deel van de toets leveren de leerlingen het bijbehorende antwoordblad weer in, en krijgen ze het werk- en antwoordblad van het derde deel van de toets. In dat derde deel, waarin het om het trekken van conclusies uit de meetresultaten gaat, worden de meetgegevens aangeboden, zodat leerlingen hier niet benadeeld kunnen worden door onjuiste metingen in het tweede deel. Bij een dergelijke opzet van de practicumtoets kunnen de verschillende practicumvaardigheden van de leerlingen zo objectief mogelijk worden ‘gemeten’. In de (uit de nog beschikbare oorspronkelijke documentatie samengestelde) docentenhandleiding van deze practicumtoets is aangegeven om welke practicumvaardigheden het daarbij gaat, en hoe deze met behulp van een correctiemodel beoordeeld kunnen worden.

Hulpmiddelen

Verslaginstructie en -beoordeling – Enkele algemene – naar eigen inzicht aan te passen – hulpmiddelen voor de verslaginstructie en verslagbeoordeling staan onder de volgende links:

Het artikel hieronder geeft een alternatief voor het laten schrijven van practicumverslagen.

Practicummaterialen – Leermiddelenfirma’s zoals Eurofysica, CMA, Vos Instrumenten en Breukhoven bieden een rijk assortiment aan practicummaterialen.

Het Centre for Microcomputer Applications (CMA) ontwikkelt ICT-gereedschap (hardware, software en lesmateriaal) voor gebruik in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs, onder andere voor het vak natuurkunde. Het softwarepakket Coach van CMA is te gebruiken voor meten (waaronder dataloggen), sturen en regelen, videometen, modelleren en dataverwerking. Bovendien zijn er animaties mee te maken. Het document hieronder zet de verschillende mogelijkheden van Coach7 kort op een rij. Alternatieven voor Coach van CMA zijn Vernier en Pasco.

Cursusactiviteiten